Een nieuwe mindset voor een nieuwe toekomst: New narratives

In één van de kantoortjes van het Lorentz Center zijn niet genoeg stoelen meer. De groepsdiscussie is goed bezocht door een verscheidenheid van wetenschappers en andere hoogopgeleiden om na te denken over de maatschappij van de toekomst. De vraag van de dag gaat over de verandering in gedachtegang van de hedendaagse mens en hoe die gevormd zal worden in de toekomst. Hoe bewegen deze narratives? Welke verdwijnen er? En ontstaan er ook nieuwe?

Een narrative dient als een soort model en hiërarchie om de wereld te begrijpen. Dit vertaalt in een norm of mindset: ‘de manier waarop wij denken’. Hierbij horen bijvoorbeeld religieuze idealen en nationalisme, maar ook onze mate van vertrouwen in de wetenschap. Hoe dit verandert is heel bepalend voor de maatschappij. Zo zegt het iets over menselijk gedrag, verantwoordelijkheid en macht. Een verschuiving van mentaliteit in westerse landen is te zien in godsdienst. De opvatting lijkt te zijn dat oude teksten niet meer van deze tijd zijn, waardoor het gelovige narrative verdwijnt. Dit leidt wel tot de vraag wat het gebrek aan geloof zal opvullen. Wat is de nobele hogere macht als dit niet onze voorouders, een God, koning, of wat dan ook is?

Historicus Svend Aage Christensen stelt dat bedrijven het moderne narrative vormen, gezien zij de macht hebben om onze economie te leiden. De vrije markt is één van de grootste overlevende structuren, met name omdat de moderne samenleving niet meer zonder kan. Maar fluctuaties van deze markt kunnen een groot negatief effect hebben op de samenleving als geheel. Daarnaast voelen veel mensen zich buitengesloten door de markt. Om deze redenen geeft de markt niet de beloftes en hoop dat een goede narrative zou moeten kunnen geven. Alles beschouwend lijkt de markt een “ontoereikend narrative om de risico’s en uitdagingen van de toekomst aan te kunnen.” Christensen onderstreept dat de marginalizatie van een groep tegen de ‘common ground’ de oplossing is (van Bert de Vries) waar we naar streven.

Naast wetenschap en technologie is er opmerkelijk veel ruimte voor politiek. Er wordt besproken dat de opdeling van politiek in links en rechts niet (meer) voldoende is. Voornamelijk lijkt deze indeling te simpel, gezien politieke ideëen gaan over een groot aantal onderwerpen. Enkele voorbeelden zijn de invloed van de overheid, aandacht voor het individu of de gemeenschap als geheel, en buitenlands beleid. Discussiemoderator en uitgever Ra Page heeft kritiek op de gedachte van de nation state, hetgene wat een land als een eigen eenheid ziet. Voornamelijk door mobiliteit, internetcommunicatie, en vrije handel lijkt deze gedachtegang uit de tijd. Hiermee wordt als grootste voorbeeld het verdwijnen van de grenzen binnen Europa gegeven.

Toch is de transitie naar een zogenoemde ‘superstate’ verre van voltooid. Een actueel voorbeeld is de vluchtelingenstroom vanuit Syrië en omliggende landen naar Europa. Een gezamenlijk besluit over de wetgeving en organisatie blijft nog uit, gezien niet alle lidstaten het met de voorstellen eens zijn. De kritiek is dat de ‘superstate’ wel al gevormd is, maar dat deze niet werkt als een eenheid.

Aan het eind van deze groepsdiscussie is het duidelijk dat narratives verschuiven. De godsdienst verdwijnt naar de achtergrond, terwijl bedrijven steeds meer de ruggengraat van onze maatschappij gaan vormen. De vrije markt en de superstate Europa zijn toe aan aanpassingen. Maar wat deze aanpassingen precies zijn, wordt pas vrijdag in een rapport bekend gemaakt.

Door Alexander Allen

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *